Bazı queer/LGBTİ+ çiftler terapiye şu cümlelerle gelir:

“Biz aslında birbirimizi seviyoruz ama sürekli geriliyoruz.”
“Küçük şeyler büyüyor.”
“Birbirimize değil de sanki dünyaya karşı savaşıyoruz.”

Eğer siz de benzer bir deneyim yaşıyorsanız, şu soruyu sormak dönüştürücü olabilir:

Ya yaşadığınız şey yalnızca ilişkinize ait değilse?

Belki de ilişkiniz, azınlık stresi (minority stress) adı verilen görünmez ama güçlü bir yükün etkisi altındadır.

Azınlık Stresi (Minority Stress) Nedir?

Ilan H. Meyer (2003) tarafından geliştirilen Azınlık Stresi Modeli, cinsel azınlıkların maruz kaldığı kronik sosyal stresin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini açıklar. Bu stres yalnızca açık ayrımcılık değildir. Aynı zamanda:

• Reddedilme beklentisi

• Kimliği gizleme zorunluluğu

• İçselleştirilmiş homofobi

• Sürekli tetikte olma hali gibi süreçleri de içerir.

Mark L. Hatzenbuehler (2009), bu kronik stresin duygu düzenleme ve kişilerarası hassasiyet üzerinden işlediğini göstermiştir. Yani mesele sadece “moral bozukluğu” değil, sinir sisteminin sürekli alarmda olmasıdır. Bu durum kaçınılmaz olarak ilişkiye de yansıyabilir.

Çift Düzeyinde Azınlık Stresi: Yük Nasıl Paylaşılır?

Allen W. LeBlanc, David M. Frost ve Ilan H. Meyer (2015), azınlık stresinin yalnızca bireysel değil, çift düzeyinde de yaşandığını göstermiştir. Buna “çift düzeyinde azınlık stresi” (couple-level minority stress) denir.

Örneğin:

• Partner A iş yerinde ayrımcılığa uğrar.

• Eve geldiğinde daha tahammülsüz ve gergin olur.

• Partner B bunu “Benden uzaklaşıyor” diye yorumlar.

• Mesafe artar.

şeklinde bir durumu bir çift yaşayabilir. Burada sorun yalnızca iletişim veya ilişki değildir. Dış dünyadan gelen stres, ilişki içinde yayılmaktadır. Bu mekanizma literatürde “stres bulaşı” (stress contagion) olarak tanımlanır (LeBlanc et al., 2015).

İçselleştirilmiş Stigma ve İlişki Dinamikleri

David M. Frost ve Ilan H. Meyer (2009), içselleştirilmiş homofobinin düşük ilişki doyumu ve artmış çatışma ile ilişkili olduğunu göstermiştir.

Bu çoğu zaman şu şekilde görünür:

“Ailemin yanında böyle davranma.”
“Sanki benden utanıyormuşsun gibi hissediyorum.”

Bir partner için bu güvenlik kaygısı olabilir, diğeri için ise reddedilme. Gerçek çatışma çoğu zaman yüzeydeki davranış kaynaklı değil, alttaki kırılganlıktan ortaya çıkar.

Sürekli Tetikte Olmak İlişkiyi Nasıl Etkiler?

Kronik tetikte olma hali şunlara yol açabilir:

• Küçük eleştirileri tehdit gibi algılama

• Partnerin nötr davranışını reddedilme olarak yorumlama

• Hızlı savunmaya geçme

• Geri çekilme ya da öfke

Bütün bu iç çalkantılar ve davranışlar, çiftlerin birbirleri ile yarattıkları dinamiği etkileyerek, ilişkinin olduğundan daha zor veya sürdürülemez gibi hissedilmesine yol açabilir.

Eğer…

• Kamusal alanda görünürlük konusu tartışma yaratıyorsa

• Ailelere açıklık meselesi ilişkinizi zorluyorsa

• Dış dünyadaki deneyimler ev içinde mesafeye dönüşüyorsa

• “Biz mi problemliyiz?” sorusu sık sık aklınıza geliyorsa

• Biriniz daha görünür, diğeriniz daha temkinliyse

Bu noktada mesele “kim haklı?” değil, "nasıl birlikte kalınır?" sorusudur.

Queer Çift Terapisi Nasıl Çalışır?

Queer affirmative çift terapisi:

• İlişkiyi yalnızca iki bireyin dinamiği olarak ele almaz

• Toplumsal bağlamı ve azınlık stresini hesaba katar

• İçselleştirilmiş stigma ile çalışır

• Çift düzeyinde duygu düzenlemeyi güçlendirir

• Partnerleri birbirine karşı değil, birlikte konumlandırır

Amaç, ilişkiyi “sorunlu” olarak etiketlemek değil, yüksek stres altında kurulan bağın güvenliğini artırmaktır.

İlişkiniz Gerçekten Sorunlu mu, Yoksa Yük Altında mı?

Aynı cinsiyetli ve queer çiftlerle yapılan meta-analitik çalışmalar, azınlık stresi arttıkça ilişki doyumunun düştüğünü göstermektedir (Ogolsky et al., 2017). Ancak aynı araştırmalar, çift içi dayanışma ve sosyal desteğin güçlü koruyucu faktörler olduğunu da ortaya koymuştur (Rothblum et al., 2011).

Bu şu anlama gelir: 

Sorun, ilişkinin kendisi olmayabilir. Sorun, ilişkinin taşımak zorunda kaldığı yük olabilir. 

Birbirinize karşı savaşıyor gibi mi hissediyorsunuz? Yoksa aslında birlikte bir yük mü taşıyorsunuz?

Kaynakça

Frost, D. M., & Meyer, I. H. (2009). Internalized homophobia and relationship quality among lesbians, gay men, and bisexuals. Journal of Counseling Psychology, 56(1), 97–109.

Hatzenbuehler, M. L. (2009). How does sexual minority stigma “get under the skin”? A psychological mediation framework. Psychological Bulletin, 135(5), 707–730.

LeBlanc, A. J., Frost, D. M., & Meyer, I. H. (2015). Minority stress and stress proliferation among same-sex couples. Journal of Marriage and Family, 77, 40–59.

Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697.

Ogolsky, B. G., et al. (2017). Minority stress and relationship functioning in same-sex couples: A meta-analysis. Journal of Marriage and Family, 79, 1270–1291.

Rothblum, E. D., et al. (2011). A longitudinal study of same-sex couples. Journal of Social and Personal Relationships, 28, 597–618.